رنگ­های بی فرجام؛ ترانه­ های بی هنگام

قطعاتی درباره‌ی پریدن به روایت رنگ نوشته‌ی لیلا صادقی

منبع: آکادمی هنر

 

1. دیشب به دستشویی رفتم ****. بعد بیرون آمدم ----. چشمانم باز شده بود O_O. کمی دور خودم چرخیدم LM. گرسنه شدم و سُکان مغزم به دست معده­ام افتاد  ]. به آشپزخانه رفتم و چند تکه پیتزای باقی مانده را خوردم qp. به ساعت نگاه کردم ». چشمانم را مالیدم و دوباره نگاه کردم ¿. تلویزیون را روشن کردم ¨. کمی که نگاه کردم خاموشش کردم n. این بار رایانه را روشن کردم :. خبری خواندم که خیلی ناراحت کننده بود L. بعد از کمی گشت و گذار خبری خواندم که خیلی خوشحال کننده بود J. احساس کردم حالا وقت آن است که چیزی بنویسم @.

2. ز دستم بر نمی‌خیزد که یک دم بی تو بنشینم، به جز رویت نمی‌خواهم که روی هیچ کس بینم. من اول روز دانستم که با شیرین درافتادم، که چون فرهاد باید شست دست از جان شیرینم. تو را من دوست می‌دارم خلاف هر که در عالم، اگر طعنه است در عقلم اگر رخنه است در دینم. و گر شمشیر برگیری سپر پیشت بیندازم، که بی شمشیر خود کشتی به ساعدهای سیمینم. برآی ای صبح مشتاقان اگر نزدیک روز آمد، که بگرفت این شب یلدا ملال از ماه و پروینم... چرا دوست داریم سعدیِ این خطوط را ادامه دهیم؟

3. من دهقان زاده­ای هستم به عصر پادشاهی کبیر؛ آیا تمام کِبارت حضرتش مرا نان جوینی هم می­ارزد؟ من کنیزکی هستم به دربار سلطانی که عشقش ثبت در جریده­ی عالم است؛ آیا خطی از آن جریده­ی منحوس هم جوهر خود را از حیات به یغما رفته­ی من می­گیرد؟ من کارگری هستم لا به لای آجرها و ماسه و خاک؛ آیا حنجره­هایی که عظمتِ فردای بنا را نوچ نوچ می­کنند، لحظه­ای نجوایی از هستی من را در خود دارند؟

4. فرهاد؛ ای کاش تیشه به جای کوه بر مغز پست تو می­خورد و تمام می­کرد این صورتِ عفونیِ کنشِ هورمونی را که ندیده و بی دلیل به عشقی شیرین افتادی و سرنوشتی تلخ یافتی و آه... آه... آه... . خسرو؛ تمام حیاتت و تمام جوهری که از قلم تراوید و تو را ثبت کرد تهوعِ رذیلانه­ی مغزی حقیر بود که جایش نه در قاب­های مطلای فروشگاه­های لوکس که در زباله­دانی­های شهر است؛ لای خاک است. تو پادشاه شهری بودی و تمام همتت همخوابگی­های شیرین شد؟ مُلک را ننگ؛ مُلک را شرم؛ مُلک را تفو؛ وقتی که مَلِک تو باشی. شیرین نماد
حقیرانه­ترین وجوه حیات یک شهر است.

5. «1. کسی که سانتی­مانتال است به راحتی تحت تأثیر احساساتی مثل عشق، شفقت، اندوه و غیره قرار می­گیرد جوری که اغلب برای دیگران احمقانه به نظر می­رسد. 2. بر اساس یا در ارتباط با احساسات­تان تا بر پایه­ی دلایل عقلایی. 3. یک داستان، فیلم، کتاب و غیره که سانتی­مانتال است با احساساتی نظیر عشق و اندوه سر و کار دارد؛ گاهی به گونه­ای احمقانه و ریاکارانه.» فرهنگ لغت لانگمن؛ واژه­ی سانتی­مانتال.

6. گاهی درباره­ی هنر به غلط می­گویند که در محدودیت رشد بیشتری می­کند. ابداً اینطور نیست. هنر نیازمند آزادی است تا بتواند بروز پیدا کند. مهمترین رکن آن است که هنرمند بیان و رسانه­ی درست خود را بیابد و این یافتن بیش و پیش از هر چیز نیازمند آزادی است. اگر کسی نتواند بیان خود را بیابد خیلی ساده به بیهوده گویی می­افتد. اما در چنین شرایطی حکم چیست؟ طبیعتاً بعضی­ها نبوغ نوشتنِ آنچه می­خواهند و رد کردن آن از چراغ قرمز محدودیت­ها را دارند و بعضی نه! اگر این توانایی نیست الزامی نیست آدم خودش را به در و دیوار بزند و یک مشت اراجیف تحویل دهد. خیلی ساده آن کار را نکند! صبر کند تا شاید وقتی دیگر. بیایید یک مثال ساده را بررسی کنیم. ممکن است من به عنوان یک نویسنده بخواهم از روابطی در اتاق خواب بنویسم که عرف و قانون مرا از آن نهی می­کند. خب چه الزامی وجود دارد که من از اتاق خواب یک فاکتور مسخره را بردارم و روی کاغذ بیاورم: «می­روی می­خوابی و بالش را از زیر سرت می­کشم و هر دو می­زنیم زیر خنده. آنقدر می­خندیم که اشک از چشم­هایمان راه می­افتد...» چرا باید دو نفر از چنین حادثه­ای اینقدر بخندند؟ آخر ما هم خودمان دستی در طنز داریم. کجای این کارِ مسخره طنز است؟ کجاش خنده دار است؟ یک شوخی مضحک که به زور قرار است خنده را به خواننده بخوراند. از منظور دور نیفتیم: به هر قیمت نوشتن خیلی ساده به بیهوده نوشتن منجر می­شود.

7. اگر وحشی و نظامی زنده می­شدند و دوباره عزم نوشتن شیرین و فرهاد و خسرو را داشتند و همان که پیشتر از قلم­شان رفته بود را بر صفحه می­آوردند، آیا شایسته­ی رد و انکار به عنوان نویسنده­هایی بی درد و بی استعداد نبودند؟ شیرین و فرهاد و خسرو اگر هنوز هم خوانده می­شوند یکی به خاطر نظم زیبای کلمات­شان است و دیگر آنکه ردی از عشقی را دارند که در وجود ما نیز هست. یعنی که آن داستان­ها اولاً با کلام­شان برای جان حال آورند و ثانیاً ما به ازایی در دنیای زیسته­ی ما دارند. اما این ما به ازاء، تمام دنیای ما نیست؛ اتفاقاً آن آثار را از یک سو نیز به شدت باید محکوم کرد: اینها از قلم کسانی می­آید که اعتراض را نیاموخته­اند و جهان­شان یک سر قبول است و تسلیم. وگرنه که در دنیای آنها هم فقر بوده، فساد بوده، نظام مستکبر بوده، بند و زنجیر و حبس بوده، و چندین و چند چیز دیگر که هر کدام را باید معترضانه دید. اما تمام همت آنها به یک عشق پر آه و سوز تقلیل یافته. وقتی می­خواهیم خواننده­ی آن آثار شویم باید حواس­مان باشد که وجه غالب این ادبیات، ادبیاتِ
فراموشی­ست. ادبیات منقلی­ست. ادبیات متعهد نیست. ادبیاتی نیست که بازنمونی باشد از جهان واقع. ادبیاتی­ست در فروکاستنِ حیات به ترشحات. که اتفاقاً این ترشحات هم در جای خود محترمند اما تمام زندگی که در آنها خلاصه نمی­شود. حالا چه باید گفت درباره­ی نویسنده­ای که داستانی می­نویسد و از همان شیرین و فرهاد و خسرو الهام می­گیرد [مثلاً] اما نه آن زیبایی را دارد و نه حتی عشقی که بیان می­کند برای خواننده، ما به ازایی می­یابد؟

8. درپریدن به روایت رنگ عشق اخته است: کدام میل؟ به کدام شخصیت؟ بر اساس چه منطقی؟ عشقی که اینها را نداشته باشد در حد یک شرح حال مجازی مطرح است؛ نهایتاً چند ریز-ناله: «هنوز به استکانم فکر می­کنم که توی سینه­ام اسکان کرده و به مشت­هایی که روی شیشه­هایم امکان دارند. شانه­هایم را بالا می­اندازم و یک قلپ دیگر از چایم را سر می­کشم که سرد شده، ولی با این قلپ استکانم را تا ته خالی می­کنم و برهوت می­شود و بلند می­شوم می­روم یک استکان چای دیگر می­ریزم. برای تو...» می­خواهم نویسنده را تکمیل کنم: آه... آه... آه...

9. در پریدن به روایت رنگ سیاست اخته است: در حد یک کنش مبهم و بی دلیل و بی منطق؛ در توقف یک نمایشگاه نقاشی. چرا باید همدردی کنیم؟ چرا با یک هیچِ کامل باید همذات پنداری کنیم؟ چه شده؟ سر و ته کجاست؟

10. «نگاه می­کنی به آن طرف پنجره، به آن ساختمان نیمه کاره­ای که سمفونی بزرگی راه انداخته است با مته و دستگاه برش و جوشکاری­اش و کارگرها در طبقه­ی دومش با ترنم آهن­هایی که سوراخ می­شوند و بریده می­شوند و جوش می­خورند، با چکش­هایشان می­کوبند به لولاهای در و با اره­هایشان که می­روند و می­آیند، برشی را عمیق­تر می­کنند. برشی به قطعیت دو تکه شدن یک چوب و تاقچه­ای که در کنج یکی از کنج­های خانه ساخته می­شود. تاقچه­ای که بعدها شاید یک آینه شمعدان را جا بدهد روی خودش به نشانه­ی یک عروسی با شکوه و شاید هم یک عکس یادگاری از مرگی با شرافت که روی تاقچه با هر بار نگاه یک بار زنده می­شود... کارگرهایی که مشغول جا به جا کردن تیرآهن­ها و سنگ و سیمان و یونولیت به این طرف و آن طرف می­روند و می­آیند، نت­های این کنسرت با شکوه را به لرزه در می­آورند و یک گونی سیمان تالاپ از یکی از طبقه­ها می­افتد پایین و یکی دیگر تالاپ.»

کاش هیچوقت آنقدر شاعر نشویم که از ساختمان­های نیمه­کاره صدای سمفونی بشنویم. کاش هیچوقت آنقدر تغزل مغزمان را فرا نگیرد که بخواهیم جا به جایی کارگران را نُت ببینیم. کاش سرشکسته بگذریم شرمسار ترانه­های بی هنگام خویش.

11. سکوت بهترین چاره برای زمانی­ست که حرفی برای گفتن نیست. سکوت بهترین چاره برای زمانی­ست که منتهای هنر آدم چیزی در حد و اندازه­ی «من و عاشقانه­هایم، همین الان، یهویی» می­شود. سکوت بهترین چاره برای زمانی­ست که آدم خیال می­کند @JL:]n¨¿»pq، کلماتِ سترونش را آبستنِ چیزی نو می­کند؛ که اگر آبستن هم کند این نطفه جنینی به مرگ نشسته است. سکوت بهترین چاره برای زمانی­ست که آدم نه در عشق حرفی تازه دارد و نه در نظم کلمات.

12. «زن دلش می­خواهد به تو بگوید دوستت دارد، ولی احساس می­کند استکانش دارد لبریز می­شود. احساس می­کند دیوار حرفش را نمی­فهمد، مبل نمی­فهمد. چراغ نمی­فهمد. گلدان نمی­فهمد. این پرده­هایی که هی باد را توی خودشان پنهان می­کنند، نمی­فهمند. در نمی­فهمد که هی باز می­شود. کلید نمی­فهمد که هی می­چرخد. مشت نمی­فهمد که هی می­کوبد روی شیشه -بعضی وقت­ها خودش هم حرف خودش را نمی­فهمد...» ما هم در، ما هم دیوار، ما هم گلدان و کلید و چراغ. ما هم یک مشت که بر شیشه کوبیده می­شود. ما هیچ، ما نگاه...

 

 

این مطلب را به اشتراک بگذارید

 

دیدگاه‌ها  

 
0 #1 اميد نقيبي 1393-12-27 19:10
« رنگهای بی فرجام یا کور رنگی»

نقاد نقد می کند و طناز طنازی. اما نقادی که طنازی کند مانند گربه ای است که قصد پرواز دارد و تقلا و تلاشی بیهوده می کند تا بلکه بتواند اوج بگیرد، غافل از اینکه جست و خیزی بیش نیست.
گویا این روزها خیلی ها دغدغه ادبیات سیاسی دارند. هر کسی به نوعی، البته جای بسی خرسندی است اما فکر می کنم قبل از هرچیز باید این پرسش مطرح شود که « ادبیات سیاسی» چیست؟ آیا سیاسی گویی های ژورنالیستی ادبیات سیاسی تعبیر می شود؟ امروزه زیربنای ادبیات سیاسی چیست؟ آیا زیربنای ادبیات سیاسی تفکر است یا اعتراض؟ و نکته ی مهمتر اینکه هیچ وقت از کسی که در حوزه ی ریاضیات محض فعالیت می کند نمی خواهند مهندسی کند و یک اسباب بازی الکترونیکی بسازد تا برایشان چشمک بزند و رقص نور درست کند. آیا عنوان « پریدن به روایت رنگ» یک گزاره ی سیاسی است؟ « پریدن به روایت جنگ» چطور؟
پریدن به روایت رنگ کتابی است چند لایه و قابل تامل دارای ساختاری مثلثی. با سه شخصیت و سه رنگ اصلی و سه رنگ فرعی و روایتی زنانه، روایتی شهری، از شهری که در آن رنگ ها پریده اند و نارنجی های زنانه تبدیل به بی رنگی و ترس شده اند.
زیبایی های کتاب پریدن به روایت رنگ در خلاقیت و پرداخت نهفته است، نه در یک روایت خطی و تثلیث عاشقانه.
نقل قول کردن
 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

نام:

ایمیل: